Cảnh báo được đưa ra trước khi diễn ra hội nghị của nhóm các chuyên gia toàn cầu về đa dạng sinh học Diversitas ở thành phố Cape Town, Nam Phi ngày 13-10. Hội nghị lần này sẽ đưa ra những mục tiêu mới nhằm làm chậm lại tỉ lệ tuyệt chủng của các loài.

Các loài nước ngọt có nguy cơ tuyệt chủng nhanh gấp sáu lần so với những “anh em” đồng loại sống trên đất liền và biển (Ảnh: listverse.files)

Theo các nhà khoa học thuộc nhóm chuyên gia về đa dạng sinh học Diversitas, tỉ lệ tuyệt chủng các loài động vật đang cao hơn nhiều so với dự báo chỉ cách đây vài năm. Chịu ảnh hưởng nặng nhất là các loài cá, ếch, rùa và cá sấu nước ngọt.

Một số chuyên gia của nhóm này cũng dự đoán đến năm 2025, không có một con sông nào ở Trung Quốc đổ ra biển, ngoại trừ thời gian bị lũ lụt. Theo họ, các nhà lãnh đạo thế giới đã thất bại trong việc thực hiện chính sách cần thiết để làm tốt các cam kết được soạn thảo tại Hội nghị thượng đỉnh Trái đất ở Johannesburg bảy năm trước, với mục tiêu giúp giảm đáng kể tổn thất về đa dạng sinh học vào năm 2010.

Hiện tại, còn khoảng 70 cá thể của loài voọc đầu trắng trong Vườn quốc gia Cát Bà, tăng 10 cá thể so với năm 2000.

Tuy nhiên, các nhà bảo tồn cảnh báo voọc đầu trắng đang phải đối mặt với một nguy cơ khác: nạn vào rừng nhổ cây để bán cho ngành công nghiệp cây cảnh. Một trong những loài cây bị nhổ trộm nhiều nhất là cây vả.

Voọc đầu trắng (hay voọc Cát Bà) đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do nạn săn cây cảnh

Cây vả, hay cây sung, là một trong những loài cây phổ biến để tạo dáng thành cây cảnh ở khu vực châu Á, như Việt Nam, Nhật Bản, Trung Quốc,… Những cây vả nhỏ đầy đủ rễ có thể được bán với giá 1.000 USD. Cây càng lâu năm, càng có giá trị.

Ông Nguyễn Công Chí, đang sở hữu khoảng 700 cây cảnh có giá trị tại một vườn cây cảnh ở Hà Nội, cho biết một số cây cảnh của ông đã hơn 150 tuổi và một số cây được bán với giá lên tới 350.000 USD.

Sự cám dỗ của đồng tiền đã khiến những gia đình nghèo ở gần Vườn quốc gia Cát Bà vào rừng trộm cây để bán. Phạm Văn Tuyên, một nhân viên bảo tồn, cho biết trên Guardian: “Khi săn bắn trở nên khó khăn hơn vì động vật khan hiếm, người dân địa phương đã chuyển sang trộm cây để bán. Chỉ cần vài giờ vào rừng, họ có thể kiếm được một cây cảnh khoảng 30-40 tuổi”.

Năm 2000, Dự án bảo tồn voọc Cát Bà đã được thành lập với sự giúp đỡ của chuyên gia Đức. Các nhà khoa học đã tuyên bố voọc Cát Bà là một trong những loài linh trưởng hiếm nhất thế giới thể. Dự án đã thuê người dân địa phương bảo vệ loài voọc này thay vì săn bắn chúng, đồng thời mở các chương trình giáo dục tại các cộng đồng xung quanh.

Mặc dù vậy, người dân vẫn tiếp tục vào rừng trộm cây làm suy giảm hệ sinh thái đã bị tổn thương và khuyến khích những kẻ cơ hội phá rừng thường xuyên hơn.

Ông Rick Passaro, giám đốc dự án, cho biết: “Đảo Cát Bà có hệ sinh thái rất đa dạng. Một loài rắn mới, một loài dơi và một loài tắc kè mới từng được phát hiện tại đây. Các động vật lớn hơn đang có nguy cơ tuyệt chủng nghiêm trọng nếu rừng bị tàn phá với tốc độ hiện nay”.

Ảnh: nzbirdsonline.org.nz

Tân Hoa xã của Trung Quốc đưa tin Ban nghiên cứu thẩm định về chim của New Zealand đã xác nhận dấu hiệu này ở gần thị trấn Reefton. Nhờ vậy, hệ thống phân loại các mối đe dọa sinh vật cũng đã điều chỉnh loài chim South Island kokako từ tuyệt chủng sang có nguy cơ cao, dựa trên dấu hiệu nhìn thấy chúng ở gần Reefton và 10 thông báo nhìn thấy khác.

Hãng tin UPI dẫn lời Kevin Hackwell, chuyên viên quản lý cơ quan bảo tồn rừng và chim cho biết lần cuối người ta nhìn thấy South Island kokako là vào năm 2007, nên kết luận chúng đã tuyệt chủng. Nhưng các dấu hiệu gần đây là tin tốt cho loài chim này. Kể từ thế kỷ 14 đến nay, con số thống kê cho thấy New Zealand đã mất đến 50 loài chim.

South Island kokako là loài chim lông xám, mắt có quầng đen, đuôi dài nhưng cánh ngắn, dưới mặt lại có một quầng lông màu cam. Chúng có đôi chân mạnh mẽ giúp dễ dàng chạy nhảy xuyên qua các khu rừng.

Các nhà sinh học cảnh báo hải cẩu Hawai và Địa Trung Hải có thể sẽ là những loài ra đi kế tiếp khi con người vẫn cứ săn bắn các sinh vật yếu đuối để nghiên cứu, lấy thịt hay mỡ.

Lần cuối người ta nhìn thấy một con hải cẩu thầy tu Ca-ri-bê là vào năm 1952 ở vùng Jamaica và bán đảo Yucatan (Mexico). Cơ quan National Oceanic Atmospheric Administration’s Fisheries Service (NOAA) chính thức tuyên bố loài sinh vật này đã tuyệt chủng vào thứ Sáu vừa qua.

Kyle Baker – nhà sinh học làm việc cho NOAA’s Fisheries Service tại khu vực đông nam – cho biết hải cẩu thầy tu Ca-ri-bê là loài hải cẩu duy nhất bị con người làm cho tuyệt chủng.

Vào năm 1967, lần đầu tiên hải cẩu Ca-ri-bê được phân loại vào nhóm loài bị đe dọa. Các chuyên gia động vật hoang dã đã tiến hành điều tra một vài lần phát hiện hải cẩu Ca-ri-bê mấy thập kỉ vừa qua nhưng các cơ quan chức năng lại xác nhận đó là loài hải cẩu khác.

Cơ quan liên bang tuyên bố chỉ còn dưới 1200 cá thể hải cẩu thầy tu Hawai và chưa đầy 500 con hải cẩu thầy tu Địa Trung Hải. Số lượng của chúng vẫn đang tiếp tục suy giảm.

Hải cẩu Hawai. (Ảnh: www.kauaimonkseal.com)

Baker cho biết: “Hy vọng chúng ta rút được bài học từ sự kiện hải cẩu thầy tu Ca-ri-bê tuyệt chủng, qua đó bảo vệ nghiêm ngặt hơn hai loài hải cẩu họ hàng là Hawai và Địa Trung Hải”.

Quần thể hải cẩu Hawai được NOAA bảo vệ cũng đang suy giảm số lượng dần dần với tỉ lệ 4% mỗi năm. Cơ quan này dự đoán số lượng cá thể hải cẩu sẽ giảm xuống còn chưa đầy 1000 trong vòng 3 đến 4 năm tới, khiến nó trở thành loài động vật biển có vú có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất thế giới.

“Khi lượng cá thể còn lại quá ít, số phận của chúng trở nên bấp bênh. Chúng dễ bị đe doạ bởi dịch bệnh hoặc sự săn đuổi của cá mập”.

Vicki Cornish – chuyên gia động vật hoang dã tại cơ quan Bảo vệ đại dương – nói rằng số phận loài hải cẩu Ca-ri-bê là tiếng chuông cảnh tỉnh nhằm kêu gọi bảo vệ các quần thể hải cẩu còn sót lại.

“Chúng ta phải hành động ngay lập tức nhằm giảm thiểu nguy cơ đe dọa các quần thể hải cẩu thầy tu đang tồn tại trước khi quá muộn. Chúng có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự cân bằng của đại dương. Chúng ta không thể chần chừ thêm được nữa”.

Hải cẩu thầy tu đặc biệt nhạy cảm với tác động của con người. Chúng đã bị lấy đi những bãi biển và cả nguồn cung cấp thức ăn.

“Trước kia Hawai, Ca-ri-bê và vùng Địa Trung Hải từng có trữ lượng cá rất dồi dào, nhưng các khu vực đó hiện nay đã trở thành vùng khai thác thủy sản lớn. Hải cẩu phải ăn hầu hết mọi thứ, như sứa hay cá có vây. Tuy thế nguồn thức ăn của chúng đang dần cạn kiệt, chúng phải cạnh tranh với cả con người”.

Chú hải cẩu thầy tu Hawai có tên Nuka nhô đầu lên trên mặt nước (ảnh chụp thứ Hai ngày 02 tháng 03 năm 1998 tại Công viên thủy sinh Waikiki tại Honolulu). Cơ quan National Oceanic Atmospheric Administration’s Fisheries Service (NOAA) chính thức tuyên bố loài hải cẩu thầy tu Ca-ri-bê đã tuyệt chủng vào thứ Sáu ngày 06 tháng 06 năm 2008. Quần thể hải cẩu Hawai được NOAA bảo vệ cũng đang suy giảm số lượng dần dần với tỉ lệ 4% mỗi năm. Cơ quan này dự đoán số lượng cá thể hải cẩu sẽ giảm xuống còn chưa đầy 1000 trong vòng 3 đến 4 năm tới, khiến nó trở thành loài động vật biển có vú có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất thế giới. (Ảnh: AP/ Tony Cheng)

Hải cẩu thầy tu Ca-ri-bê lần đầu tiên được phát hiện trong hành trình thứ hai của Christopher Columbus vào năm 1494. Quần thể này từng đạt đến con số cá thể là 250.000. Nhưng chúng nhanh chóng trở thành mục tiêu lý tưởng cho cánh thợ săn do thường có thói quen nằm nghỉ, sinh sản hay nuôi con trên bãi biển.

Từ những năm 1700 đến 1900, hải cẩu bị săn bắt chủ yếu để lấy mỡ chế biến dầu bôi trơn hoặc phủ ngoài đáy tàu. Da hải cẩu được sử dụng làm tấm lót xe hơi, may quần áo, đai hoặc túi xách.

Hải cẩu thầy tu Hawai đang bị đe dọa cũng phải đối mặt với nhiều nguy cơ khác nhau, trong đó bao gồm những đống đổ nát dưới biển, sự thay đổi khí hậu hay các hình thức phát triển vùng bờ biển.

Khoảng 80 đến 100 cá thể hải cẩu Hawai sống tại các đảo chính, còn 1100 cá thể tập trung tại các đảo phía tây bắc không có người đồng thời là bảo tàng động vật biển quốc gia.

Nhà sinh vật học Bud Antonelis cho biết NOAA’s Fisheries Service mới đây đã lên kế hoạch phục hồi số lượng cho loài hải cẩu thầy tu Hawai.

“Nhưng chúng ta vẫn cần trợ giúp từ các tổ chức và công chúng nếu muốn có được một cơ hội cứu loài hải cẩu khỏi thảm họa tuyệt chủng. Thời gian đang dần cạn kiệt”.

Đối với loài hải cẩu thầy tu Ca-ri-bê, NOAA cho biết họ đang tiến hành rút tên loài hải cẩu này ra khỏi danh sách các loài bị đe dọa. Tên loài sẽ được rút ra khỏi danh sách khi các quần thể của chúng không còn gặp nguy hiểm nữa hoặc chúng bị tuyên bố tuyệt chủng.

Theo WWF, tê giác Java ở vườn quốc gia Cát Tiên được phát hiện đã chết
với vết đạn bị bắn vào chân và cái sừng biến mất vào tháng 4 năm ngoái.
Loài tê giác một sừng Java tuyệt chủng ở Việt Nam. Hiện loài này
vẫn còn một số cá thể và đang được bảo tồn ở Indonesia.

Chim gõ kiến mỏ ngà. Loài này sống ở Nam Mỹ. Chúng có thể
đã tuyệt chủng do mất môi trường sống.

Báo Amur sống trong những khu rừng tuyết ở vùng viễn đông Nga. Các
nhà khoa học cho rằng, chúng hiện chỉ còn 40 con do nạn săn trộm và khai thác gỗ.

Còn khoảng 100 con vượn tre lớn sinh sống ở Madagascar. Chúng
đang bị đe dọa bởi nạn săn bắt của con người và mất đi môi trường sống.

Chỉ còn khoảng 350 con cá voi lưng thẳng ở biển Atlantic.

Khỉ đột núi. Còn khoảng 700 con vẫn còn sống ở phía đông Trung Phi.
Loài này đang trên bờ tuyệt chủng do chính sách bất ổn của chính phủ nước này.

Rùa luýt. Số lượng loài rùa lớn nhất thế giới này đang suy giảm ở mức
báo động. Nguyên nhân là do con người lấy trứng của chúng đẻ trên
bờ biển, còn tổ của chúng bị mất do bờ biển xói mòn.

Hổ Siberia. Loài này sống ở vùng băng tuyết nước Nga. Số lượng của nó
chỉ còn 40 con vào thập kỷ 1930 do bị săn bắn. Sau đó số lượng của loài tăng
lên 500 con nhưng chúng vẫn đang bị đe dọa bởi nạn săn bắn của con người.

Kỳ giông khổng lồ ở Trung Quốc. Chúng dài tới 1,8m, đang
dần tuyệt chủng do môi trường sống bị ô nhiễm nặng.

Hải cẩu Hawaii còn ít hơn 1.000 con. Các nhà khoa học chưa
giải thích vì sao số lượng của chúng lại suy giảm.

Hội động vật học London (Zoological Society of London – ZSL) vừa công bố danh sách 100 loài động vật có vú và lưỡng cư hiếm thấy, kỳ lạ và có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất trên thế giới. Danh sách này bao gồm cá heo mỏ ở sông Dương Tử (Trung Quốc), lợn biển, ếch tía,…

Dưới đây là một số động vật kỳ lạ và có nguy cơ tuyệt chủng cao trong danh sách của ZSL:

Loài lợn biển thường sống ở vùng nước ấm thuộc tây Ấn Độ, nhưng
thỉnh thoảng chúng cũng bơi xuống vùng biển gần New York (Mỹ).

Loài chuột voi ở Kenya có cơ thể giống giữa loài voi và chuột.
Thức ăn ưa thích nhất của chúng là những loài côn trùng

Heo vòi châu Á đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng
nghiêm trọng do môi trường sống tự nhiên bị thu hẹp.

Loài lười chỉ sống trên các hòn đảo ở ngoài khơi Panama thuộc Trung Mỹ.

Con kỳ giông khổng lồ ở Trung Quốc.

Ếch tía Ấn Độ có tiếng kêu giống tiếng gà mẹ gọi con và chúng hầu như chỉ sống dưới đất.

Loài ếch xanh có hình thù kỳ lạ ở Nam Phi.

Con culi ở Ấn Độ thường săn côn trùng nhỏ vào ban đêm để tránh kẻ thù.

Linh trưởng mắt đỏ. Loài linh trưởng này đang sinh sống tại đảo Siau, Indonesia. Có tới 80% loài này bị tiêu diệt chỉ trong một thập kỷ qua, nguyên nhân chủ yếu do tình trạng săn bắn của con người.

Kỳ nhông lùn là sinh vật lưỡng cư, sống tại Guatemala. Đây là loài cực kỳ quý hiếm nằm trong danh sách đỏ năm 2011. Loài này thường sống trong khu rừng có cây gỗ lớn.

Rùa tý hon. Đây là một trong những loài rùa nhỏ nhất thế giới, thân dài 7,9 đến 11,4cm, sống ở phía đông nước Mỹ. Loài này đang ngày càng giảm về số lượng.

Cóc nhiều màu ở Peru. Năm nay, có tới 19 loài ếch, cóc, kỳ nhông được thêm vào sách đỏ, trong đó 8 loài nằm trong danh sách cực kỳ nguy cấp, bao gồm cả loài cóc nhiều màu này. Các cuộc điều tra mới tìm thấy chỉ 2 con cóc nhiều màu năm 2010.

“Kỳ lân” Ả Rập. Có tên khoa học Oryx leucory. Loài này chỉ còn khoảng 6 con sống trong tự nhiên vào năm 1972. Loài động vật quý hiếm này đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do tình trạng săn bắt quá mức.

Các nhà hải dương học lo ngại rằng, cá blobfish, có thể dài tới hơn 30 cm, đang gặp nguy hiểm do tình trạng đánh bắt quá độ ở khu vực vùng biển phía đông nam Australia.

Cơ thể của blobfish lúc nào cũng phồng rộp lên, nó có một cái đầu và một cái mũi rất to, cái miệng trĩu nặng xuống, chính vì vậy mà nhiều người đã gọi cá blobfish bằng một cái tên khác là “cá buồn rầu”.

Loài cá này sống dưới độ sâu 800 m, ít được nhìn thấy nhưng chúng sống cùng tầng với các sinh vật đại dương khác như cua, tôm hùm và các loài cá biển ăn được khác. Kết quả là, mặc dù không ăn được nhưng cá blobfish vẫn bị sa lưới cùng các loài sinh vật khác.

Loài cá có khuôn mặt buồn rầu đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

Chuyên gia hàng hải, giáo sư Callum Roberts, đến từ ĐH York, cho biết: “Blobfish rất dễ bị tổn thương khi mắc lưới và theo những gì chúng tôi biết, loài cá này chỉ sống trong một khu vực giới hạn. Những đội tàu đánh bắt ở Australia và New Zealand hoạt động rất tích cực trong khi blobfish là loài cá chậm chạp, vì vậy chúng rất dễ bị bắt”.

Tác giả cuốn “Lịch sử không tự nhiên của biển cả” nói thêm: “Có một số khu vực nước sâu quanh đại dương ở phía Nam được bảo vệ nhưng mới chỉ dừng ở bảo vệ cho san hô chứ không phải cá blobfish”.

Những khu vực biển phía Nam Australia chỉ có hàng rào bảo vệ những rặng san hô, chứ không bảo vệ loài cá blobfish. Trước đây, các ngư dân thường đánh bắt những sinh vật sống ở độ sâu 200 m và độ sâu này ngày càng tăng thêm, hiện đã lên đến vài nghìn mét.

Hai cá thể tê giác trắng phương Bắc ở Kenya. (Nguồn: AFP)

Suni được sinh ra tại Vườn thú Dvur Kralove ở Cộng hòa Séc vào năm 1980.

Ngày 20/12/2009, bốn con tê giác trắng phương Bắc (trong đó có Suni) đã được đưa trở về Kenya, vùng đất tổ tiên của chúng từ Vườn thú Dvur Kralove ở Cộng hòa Séc.

Hai con đực và hai con cái đã làm một hành trình dài 7.300km từ vườn thú Dvur Kralove (Séc) đến khu dự trữ Ol Pejeta thông qua một dự án có tên là “Cơ hội sống sót cuối cùng”.

Tinh trùng của những con đực sinh ra ở Dvur Kralove hiện đang được bảo tồn tại Viện nghiên cứu vườn thú và động vật hoang dã Leibniz (IZW) ở Berlin, Đức.

Sau cái chết của Suni, trên thế giới chỉ còn khoảng 6 con tê giác trắng phương Bắc và tất cả chúng đều sống kiểu nuôi nhốt.

Sóc đỏ sẽ tuyệt chủng trong vòng 20 năm tới

Theo nghiên cứu của các nhà khoa học tại ĐH Oxford, số lượng Sóc đỏ đã giảm hơn 50% trong vòng 50 năm qua do sự phát triển mạnh mẽ của đô thị, nỗ lực bảo tồn của chính phủ thất bại và cuộc chiến giữa Sóc đỏ với Sóc Xám và chỉ 20 năm nữa chúng ta sẽ không còn được nhìn thấy chúng.

Sóc đỏ hay còn gọi là Sóc Á-Âu là động vật ăn tạp, sống trên cây, thuộc chi Sciurus. Sóc có chiều dài cơ thể từ 19-23cm, nặng khoảng 250-340g.

Ngoài Sóc đỏ, Nhím Âu, Chuột nưa sóc, thỏ rừng, mèo rừng cũng nằm trong danh sách bị đe dọa trong đó số lượng cá thể Nhím Âu đang sụt giảm nghiêm trọng từ 30 triệu cá thể những năm 1950 nay còn 15 triệu, theo báo cáo của Hiệp Hội bảo tồn Động vật Hoang dã của trường ĐH Oxford.

Mặc dù nhiều động vật có vú của Anh đã giảm đáng kể trong 25 năm qua song một số loài khác đã ổn định thậm chí còn tăng lên trong thập kỷ qua như chuột đồng, rái cá…