Giáo sư Richard Bateman và Tiến sĩ Paula Rudall, hai nhà chuyên gia của Vườn Bách thảo Hoàng gia ở Kew đã tìm thấy một loài hoa mọc trên một quả núi của quần đảo Arozes ở Bồ Đào Nha.

Loài hoa lan quý hiếm đã được tìm thấy ở quần đảo Arozes ở Bồ Đào Nha.

Trên đường trở về Anh, các nhà khoa học đã phát hiện ra một nhà thực vật khác đã lần đầu tiên nhìn thấy loài hoa này 175 năm trước đây.

Khi tra trong thư viện tại Kew Gardens, các nhà nghiên cứu đã biết được trước đó, năm 1838, một nhà thám hiểm người Đức 20 tuổi tên là Karl Hochstetter đã tìm thấy loài cây này khi ông đến thăm quần đảo Azores, cách 850 dặm ngoài khơi bờ biển Bồ Đào Nha.

Sau khi tìm hiểu cặn kẽ, giáo sư Bateman cho biết: “Hochstetter không biết rằng mình đã phát hiện ra loài hoa quý hiếm. Anh ta đưa cho cha mình là một nhà thực vật học nổi tiếng Christian Ferdinand Hochstetter. Ông đã vẽ lại loài hoa này trong cuốn sách của mình và nhận định rằng đây chỉ là một loài gần gũi với loài hoa lan mà thôi”.

Giáo sư Bateman còn cho biết thêm: “Giống hoa lan hiếm này đã hoàn toàn không được nhận ra trong suốt thời gian qua”.

Nhóm nhà nghiên cứu người Anh này dự kiến sẽ chính thức đưa ra thông tin về loài hoa này để người dân có thể nhận thức được trong việc bảo tồn chúng. Vì bất cứ loài hoa nào cũng có giá trị trong việc bán lấy tiền.

Paphiopedilum appletonianum. Ảnh: OrchidFoto.com

Đó là loại lan hai đài cuốn (Paphiopedilum appletonianum) thuộc họ Phong lan (Orchidaceae), bộ Phong lan (Orchidales) (ảnh), thuộc nhóm IA, có tên trong Sách Đỏ Việt Nam cũng như thế giới.

Loài này thường mọc thành bụi nhỏ trên đất mùn hoặc trên các phiến đá ở độ cao trên 900 m, thân rất ngắn, thường nằm chìm dưới đất, lá hình thuôn, dài tới 22 cm, rộng 2-4 cm, xếp hai dãy, đầu nhọn lệch, màu lục bóng, mặt trên có nhiều đốm nhỏ màu lục nhạt. Cụm hoa thường có một hoa, có cuống chung màu đỏ, dài 17-45 cm, mảnh, phủ lông ngắn, lá bắc hai (một lá to, một lá nhỏ hình mác nhọn).

Hoa lan hài đài cuộn màu tím lục, cánh môi hình mũ sâu, màu tím lục, dài 4 cm, mép màu vàng lục, có vài vết lục ở phía trước, mặt trong có lông, miệng có 4 thùy hình tam giác. Hoa thường nở vào tháng 1-2 đúng dịp xuân về. Ở Việt Nam, lan hài đài cuộn mới chỉ phát hiện có ở Lâm Đồng, Thừa Thiên – Huế (Vườn quốc gia Bạch Mã).

Nữ phát ngôn viên Ewa Ewa Magiera của IUCN nói với AFP: “Mặc dù loài thực vật này được tìm thấy lần đầu tiên vào tháng 8/2010, song phải mất một khoảng thời gian dài để xác nhận nó”.

Loài cây trên được phát hiện trong một đợt đánh giá tính đa dạng sinh học ở huyện Nakasaleka được tiến hành trong khuôn khổ chương trình Sáng kiến nguồn nước và tự nhiên (WANI) của IUCN.

Theo IUCN, hiện có khoảng 193 loài Medinilla đã được biết đến ở Madagascar, châu Phi, Nam Á và Fiji.

Chỉ có 11 loài được tìm thấy ở đảo quốc Thái Bình Dương này, trong số đó có Tagimoucia, loài hoa biểu tượng của Fiji.

Vào năm 1983, người ta đưa một cây manglietiastrum thuộc họ Mộc lan tới vườn bách thảo Côn Minh tại thành phố Côn Minh, trung tâm hành chính của tỉnh Vân Nam, Trung Quốc để bảo tồn. Hiện nay chiều cao của cây đã đạt tới 13m.

Những bông hoa hiếm hoi của cây manglietiastrum trong vườn
bách thảo Côn Minh, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. (Ảnh: China Daily)

Từ đó tới tận đầu năm nay, nó không trổ hoa. Nhưng mới đây nhân viên trong vườn bách thảo thấy hoa của nó xuất hiện, China Daily đưa tin.

Các chuyên gia của vườn bách thảo nhận định rằng, việc cây ra hoa cho thấy thử nghiệm của họ đã thành công và họ có thể áp dụng biện pháp tương tự để bảo vệ những loài thực vật hiếm hoặc sắp tuyệt chủng.

Mộc lan là họ thực vật có hoa gồm khoảng 210 loài. Chúng phân bố ở nhiều nơi trên thế giới – từ Đông Nam Á, Đông Á tới tận châu Mỹ.

Cây manglietiastrum là loài thực vật đặc hữu của Trung Quốc. Giới sinh học mới chỉ tìm thấy 37 cây trong môi trường hoang dã tại ba huyện thuộc tỉnh Vân Nam. Chính phủ Trung Quốc đưa nó vào danh sách những loài cây cần được bảo vệ từ năm 1999. Tới năm 2011, Liên minh Bảo tồn Thế giới đưa nó vào Sách Đỏ.

Lai giống nhân tạo là cách duy nhất để ngăn chặn nguy cơ tuyệt chủng của loài manglietiastrum vì chúng hiếm khi nhân giống trong môi trường tự nhiên.

Trên thế giới còn chưa đầy 50 cây Ngọc lan Magnolia grandis. (Ảnh: Jackson Xu/FFI)

Hoa cây Ngọc lan Magnolia grandis có hương thơm. (Ảnh: Hieu Nguyen/CPC Vietnam)

Cây bách vàng Việt Nam vietnamensis. (Ảnh: golbaltrees.org)

Sau hai tuần khảo sát thực địa thực hiện trong năm 2014 tại vùng rừng núi Sơn La, các nhà khoa học CPCV đã phát hiện 3 cây Ngọc lan trưởng thành thuộc loài Magnolia grandis và 5 cây Ngọc lan chưa trưởng thành thuộc loài Magnolia coriacea.

Loài Ngọc lan Magnolia grandis có hương thơm hiện được phân loại ở mức “cực kỳ nguy cấp (CR)” trong sách đỏ của Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế. Trên thế giới còn chưa đầy 50 cây Ngọc lan Magnolia grandis, với một quần thể nhỏ được tìm thấy tại rừng núi đá vôi tỉnh Vân Nam, Trung Quốc và tại Sơn La, Việt Nam.

Ngoài ra, một quần thể mới cây bách vàng Việt Nam quý hiếm Xanthocyparis vietnamensis cũng được phát hiện trong chuyến khảo sát trên. Loài cây này được giới khoa học công nhận là loài mới vào năm 1999.

Theo FFI, phát hiện quần thể mới các loài thực vật nêu trên mở ra hi vọng cho các nhà khoa học phối hợp cộng đồng địa phương lập kế hoạch bảo tồn và thu thập hạt giống để nhân giống chúng trong tương lai.

Giám đốc Vườn bách thảo Desert Park ở Alice Springs, ông Scott Pullybank cho biết, loài cây trên là cây Củ Chóc (Typhonium), còn được biết đến với tên gọi Sandover, được tìm thấy gần Utopia.

Loài cây thuộc họ hoa huệ này có thể khiến nhiệt độ tăng cao hơn 12 độ C so với môi trường xung quanh, đồng thời phát ra một thứ mùi khó chịu và chính mùi này đã thu hút những con bọ hung tìm đến, giúp cây thụ phấn.

Ông Pullybank cho biết loài hoa này rất đẹp và có sức lôi cuốn một số loài sinh vật xung quanh. Nhìn bề ngoài loại thực vật này trông như hoa huệ, giống hoa thường thấy ở những vùng có khí hậu nhiệt đới ở cực Bắc Australia và trước đây được sử dụng rất phổ biến trong các đám cưới.

Cấu trúc của bông hoa giống như ngọn lửa, hay như một cánh hoa lớn mọc ra từ trung tâm, vươn lên cao như ngón tay và chính nó phát ra mùi hôi thối kỳ lạ đó.